Wilde planten in Nederland en België

Nederlandse namen

A

B

C

D

E

F

G

H

I

J

K

L

M

N

O

P

R

S

T

U

V

W

Z

Zittende zannichellia - Gesteelde zannichellia - Brede zannichellia - Zannichellia palustris

Andere namen

Frysk: Dobbewier

English: Horned Pondweed

Français: Zannichellie des marais, Zannichellie pédicellée

Deutsch: Sumpf-Teichfaden, Salz-Teichfaden, Vielfrüchtiger Teichfaden

Verouderde of andere namen: Brede zannichellia: Zannichellia major, Zannichellia palustris subsp. polycarpa, Zuiderzee zannichellia. Gesteelde zannichellia: Zoutwaterzannichellia

Classificatie

Klasse: Spermatopsida

Orde: Alismatales

Familie: Potamogetonaceae (Fonteinkruidfamilie)

Geslacht: Zannichellia

Soort: Zannichellia palustris

Naamgeving (Etymologie): Zannichellia is genoemd naar Gian Girolamo Zannichelli, een Italiaans botanicus (1661-1729). Palustris betekent moeras. Pedicellata is het verkleinwoord van het Latijnse pes (voet of steel) en betekent met een bloem- vrucht- of aartjessteel en major betekent groter.

Ondersoorten: Er zijn (waren) hier drie ondersoorten: Zittende zannichellia (Zannichellia palustris ssp. palustris), Gesteelde zannichellia (Zannichellia palustris subsp. pedicellata) en Brede zannichellia (Zannichellia palustris subsp. major).

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Overblijvend.

Plantvorm: Kruid.

Winterknoppen: Hydrofyt.

Bloeimaanden: Mei, juni, juli, augustus en september.

Afmeting: 10 tot 50 cm.


Zittende zannichellia
© Peter Meininger - verspreidingsatlas.nl


Zittende zannichellia
Christian Fischer - CC BY-SA 3.0


Gesteelde zannichellia
© Willem Braam - verspreidingsatlas.nl


Brede zannichellia
plantarium.ru - @ Andrew Lubchenco

Wortels: Wortelend op de knopen.


Zittende zannichellia
usuherbarium.usu.edu - CC0-1.0


Zittende zannichellia
hasbrouck.asu.edu - CC BY-NC 3.0


Zittende zannichellia
hasbrouck.asu.edu - CC BY-NC 3.0


Zittende zannichellia
hasbrouck.asu.edu - CC BY-NC 3.0

Stengels: De drijvende, draadvormige stengels zijn sterk vertakt.


Zittende zannichellia
Christian Fischer - CC BY-SA 3.0


Zittende zannichellia
Christian Fischer - CC BY-SA 3.0


Gesteelde zannichellia
© Peter Meininger - verspreidingsatlas.nl


Brede zannichellia
plantarium.ru - @ Sergey Svirin

Bladeren: De verspreidstaande of bijna tegenoverstaande staande bladen zijn draadvormig, spits en hebben een gave rand. Ze zijn hoogstens 2 mm breed. De bladschede is vliezig, stengelomvattend en eerst buisvormig.
Brede zannichellia: De bladen zijn hoogstens 1-2 mm breed.


Gesteelde zannichellia
© Biopix: JC Schou


Gesteelde zannichellia
© Willem Braam - verspreidingsatlas.nl


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0


Brede zannichellia
plantarium.ru - @ Sergey Svirin

Bloemen: Eenslachtig. Eenhuizig. De bloeiwijze is schijnbaar okselstandig, bijna zittend en bevat één tot drie bloemen. De bloemen zijn klein, groenachtig en zonder kroon. Mannelijke bloemen met één of twee meeldraden en vrouwelijke bloemen met twee tot vier stampers.


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0


Brede zannichellia
mannelijke en vrouwelijke bloem
plantarium.ru - @ Paul Evseenkov

Vruchten: Zittende zannichellia: Een eenzadige dopvrucht of nootje. De 2-4 mm grote vruchten vind je met één tot vier bij elkaar. De zaden zijn langlevend (langer dan vijf jaar). Tweezaadlobbig.
Gesteelde zannichellia: Vruchtjes zonder de snavel ongeveer 2-3 mm lang, met een vrijwel steeds duidelijke steel, deze tot ongeveer 2 mm lang. De snavel is half zo lang tot bijna even lang als de rest van het vruchtje (de steel uitgezonderd).
Brede zannichellia: De donker roodbruine vrucht, zonder de snavel, is 2½ tot soms 4 mm lang en 1-1½ mm breed.


Zittende zannichellia
Hanneke Waller - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Gesteelde zannichellia
© Willem Braam - verspreidingsatlas.nl


Brede zannichellia
plantarium.ru - @ Sergey Svirin


Zittende zanichellia


Gesteelde zannichellia


Brede zannichellia

dzn.eldoc.ub.rug.nl

Biotoop

Bodem: Zittende zannichellia: Zonnige plaatsen in ondiep, matig voedselrijk tot zeer voedselrijk, hard, neutraal tot alkalisch, ionenrijk, meestal zoet, stilstaand of stromend, kalkhoudend water met een bodem van klei of zand. In het binnenland is het vaak een indicator van verontreingd water.
Gesteelde zannichellia: Zonnige plaatsen in ondiep, matig voedselrijk tot zeer voedselrijk, zoet of brak, stilstaand of stromend, zeer hard, alkalisch, zeer ionenrijk en meestal min of meer brak water.
Brede zannichellia: Zonnige plaatsen in meestal ondiep, matig tot zeer voedselrijk, brak, kalkhoudend water met een bodem van klei of zand.

Groeiplaatsen: Zittende zannichellia: Water (grote zee-inhammen waarin het zoute water door rivieren wordt verdund) beken, kleine rivieren, in de oeverzone van pas gegraven klei- en zandputten en grindgaten, bijv. in het winterbed van grote rivieren, sloten, vaarten, beken, poelen en soms op droogvallende delen van sloten en veedrinkpoelen).
Gesteelde zannichellia: Water (o.a. in sloten en in plassen in de zeeduinen).
Brede zannichellia: Water en schorren (grote zee-inhammen waarin het zoute water door rivieren wordt verdund).

Verspreiding

Wereld: Zittende zannichellia: Binnen Europa voornamelijk in Noord-, West- en Midden-Europa.
Gesteelde zannichellia: Het meest in de kuststreken van West- en Zuidwest-Europa.
Brede zannichellia: Noordelijk Europa, met name in de Oostzee en de Botnische golf (het kaartje is onvolledig).

Zittende zannichellia

gbif.org

Gesteelde zannichellia

gbif.org

Brede zannichellia

gbif.org

Nederland: Zittende zannichellia: Plaatselijk vrij algemeen in het westen en noorden van het land, zeldzaam in het duindistrict en het rivierengebied. Elders zeer zeldzaam.
Rode lijst 2012. Thans niet bedreigd. Trend sinds 1950: stabiel of toegenomen. Algemeen. Oorspronkelijk inheems.
Gesteelde zannichellia: Beperkt tot een strook van ongeveer 20 tot 40 kilometer uit de Noordzeekust, zeldzaam in de buurt van Amsterdam, het noordelijk zeekleigebied en in de Hollandse en Zeeuwse duinen, zeer zeldzaam in Zeeland en op de Waddeneilanden.
Rode lijst 2012. Thans niet bedreigd. Trend sinds 1950: stabiel of toegenomen. Vrij zeldzaam. Oorspronkelijk inheems.
Brede zannichellia: Vroeger langs de Zuiderzee en op Texel. Voor het laatst gevonden in 1933.
Rode lijst 2012. Verdwenen uit Nederland. Trend sinds 1950: maximaal afgenomen. Oorspronkelijk inheems.

Zannichellia

Verspreidingsatlas.nl

Zittende zannichellia

Verspreidingsatlas.nl

Gesteelde zannmichellia

verspreidingsatlas.nl

Brede zannichellia

Verspreidingsatlas.nl

Vlaanderen: Zittende zannichellia: Zeldzaam in het kustgebied en zeer zeldzaam in riviervalleien in het binnenland.
Rode lijst. Thans niet bedreigd.
Gesteelde zannichellia: Vrij zeldzaam, maar plaatselijk vrij algemeen in het kustgebied.
Brede zannichellia: Niet in Vlaanderen.

Zannichellia palustris

Wallonië: Zittende zannichellia: Zeer zeldzaam.
Rode lijst. Kwetsbaar.
Gesteelde zannichellia: Niet in Wallonië.
Brede zannichellia: Niet in Wallonië.

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Flora Batava, deel 7, Jan Kops en Herman Christiaan van Hall (1836)


Flora Batava, deel 7, Jan Kops en Herman Christiaan van Hall (1836)


Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz, Prof. Dr. Otto Wilhelm Thomé (1885-1905)


Zannichellia major
Bilder ur Nordens Flora, deel 3, Carl Axel Magnus Lindman (1922-1926)


Zannichellia palustris
Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1888)


Zannichellia pedicellata
Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1888)


Illustratio systematis sexualis Linnaei, J.S. Miller (Mueller, Müller), M.B. Borckhausen, (1770-1777)


Zannichellia palustris
Svensk botanik, deel 9, J.W. Palmstruch e.a. (1807-1838


Zannichellia palustris
English Botany, or Coloured Figures of British Plants, deel 9, J.E. Sowerby (1869)


Zannichellia pedicellata
English Botany, or Coloured Figures of British Plants, deel 9, J.E. Sowerby (1869)


Zannichellia major
Iconographia botanica seu plantae criticae, H.G.L. Reichenbach (1823-1832)


Zannichellia pedunculata
Iconographia botanica seu plantae criticae, H.G.L. Reichenbach (1823-1832)

© 2001-2019 K.M. Dijkstra