Wilde planten in Nederland en België

Zittende zannichellia, Gesteelde zannichellia en Brede zannichellia - Zannichellia palustris

Frysk: Dobbewier

English: Horned Pondweed

Français: Zannichellie des marais, Zannichellie pédicellée

Deutsch: Sumpf-Teichfaden, Salz-Teichfaden, Vielfrüchtiger Teichfaden

Verouderde of andere namen: Brede zannichellia: Zannichellia major, Zannichellia palustris subsp. polycarpa, Zuiderzee zannichellia. Gesteelde zannichellia: Zoutwaterzannichellia

Familie: Potamogetonaceae (Fonteinkruidfamilie)

Naamgeving (Etymologie): Zannichellia is genoemd naar Gian Girolamo Zannichelli, een Italiaans botanicus (1661-1729). Palustris betekent moeras. Pedicellata is het verkleinwoord van het Latijnse pes (voet of steel) en betekent met een bloem- vrucht- of aartjessteel en major betekent groter.

Ondersoorten: Er waren in Nederland drie ondersoorten: Zittende zannichellia (Zannichellia palustris ssp. palustris), Gesteelde zannichellia (Zannichellia palustris subsp. pedicellata) en Brede zannichellia (Zannichellia palustris subsp. major).

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Overblijvend.

Plantvorm: Kruid.

Winterknoppen: Hydrofyt.

Hoofdbloei: Mei, juni, juli, augustus en september.

Afmeting: 10 tot 50 cm.


Zittende zannichellia
© Peter Meininger - verspreidingsatlas.nl


Zittende zannichellia
Christian Fischer -
CC BY-SA 3.0


Gesteelde zannichellia
© Willem Braam - verspreidingsatlas.nl


Gesteelde zannichellia
kjell nilsen -
CC BY-NC-ND 4.0


Brede zannichellia
mallaliev -
CC BY-NC 4.0


Brede zannichellia
mallaliev -
CC BY-NC 4.0

Wortels: Wortelend op de knopen.

Zittende zannichellia
usuherbarium.usu.edu -
CC0-1.0


Zittende zannichellia
hasbrouck.asu.edu -
CC BY-NC 3.0


Gesteelde zannichellia
Real Jardín Botánico -
CC BY-NC 4.0


Gesteelde zannichellia
Botanical Museum, University of Oslo -
CC BY-SA 4.0


Brede zannichellia
Smithsonian Institution, National Museum of Natural History -
CC0-1.0


Brede zannichellia
Moscow University Herbarium -
CC BY 4.0

Stengels: Een onbehaarde plant.
Zittende zannichellia: Een kruipende of zwevende, draadvormige, sterk vertakte stengel.
Gesteelde zannichellia: De stengel is meestal zwevend.


Zittende zannichellia
Christian Fischer -
CC BY-SA 3.0


Zittende zannichellia
Christian Fischer -
CC BY-SA 3.0


Gesteelde zannichellia
© Peter Meininger - verspreidingsatlas.nl


Gesteelde zannichellia
© Peter Meininger -
CC BY-NC-SA 4.0


Brede zannichellia
mallaliev -
CC BY-NC 4.0


Brede zannichellia
mallaliev -
CC BY-NC 4.0

Bladeren: De verspreidstaande of bijna tegenoverstaande staande bladen zijn draadvormig, spits en hebben een gave rand. Ze zijn hoogstens 2 mm breed. De bladschede is vliezig, stengelomvattend en eerst buisvormig.
Zittende zannichellia: De draadvormige, stompe bladen zijn alle ondergedoken met steunbladen, die vervangen zijn door een doorschijnende schede, aan de andere zijde van de stengel, tegenover het blad.
Brede zannichellia: De bladen zijn hoogstens 1-2 mm breed.


Zittende zannichellia
Andre Hosper -
CC BY 4.0


Zittende zannichellia
Luca Strazzaboschi -
CC BY-NC 4.0


Gesteelde zannichellia
Jaco Walhout -
CC BY-NC-ND 4.0


Gesteelde zannichellia
© Willem Braam - verspreidingsatlas.nl


Brede zannichellia
mallaliev -
CC BY-NC 4.0


Brede zannichellia
mallaliev -
CC BY-NC 4.0

Bloemen: Eenslachtig. Eenhuizig. De bloeiwijze is schijnbaar okselstandig, bijna zittend en bevat één tot drie bloemen. De bloemen zijn klein, groenachtig en zonder kroon. Mannelijke bloemen met één of twee meeldraden en vrouwelijke bloemen met twee tot vier stampers.
Zittende zannichellia
: De mannelijke bloem heeft een lange helmdraad en een vierhokkig, groot helmknopje. In de vrouwelijke bloem is de stijl kort, dik en ongeveer half zo lang als de vruchtbladen. De stempel is cirkclrond en meestal getand.
Gesteelde zannichellia: De helmknopjes zijn tweehokkig zijn (in de bovenste bloemen wel vierhokkig, maar dan is de meeldraad kort en klein). De stijl is lang en dun is, even lang als of iets korter dan het vruchtbeginsel. De stempel is vaak eirond en meestal onduidelijk getand.


Zittende zannichellia
Erik Slootweg -
CC BY-NC-ND 4.0


Zittende zannichellia
Ola Wergeland Krog -
CC BY 4.0


Gesteelde zannichellia
Koen van Zoest -
CC BY-NC-ND 4.0


Gesteelde zannichellia
Nathalie De Somer -
CC BY-NC-ND 4.0


Brede zannichellia
© Kåre Arnstein Lye - gbif.org


Brede zannichellia
© Kåre Arnstein Lye - gbif.org

Vruchten: Zittende zannichellia: Een eenzadige dopvrucht of nootje. De 2-4 mm grote vruchten vind je met één tot vier bij elkaar. De vruchtjes zijn zittend of zeer kortgesteeld, dubbel zo lang als de stijl of nog langer. De zaden zijn langlevend (langer dan vijf jaar). Tweezaadlobbig.
Gesteelde zannichellia: Vaak zijn er slechts twee vruchtjes.Vruchtjes zonder de snavel ongeveer 2-3 mm lang, met een vrijwel steeds duidelijke steel, deze tot ongeveer 2 mm lang. De snavel is half zo lang tot bijna even lang als de rest van het vruchtje (de steel uitgezonderd).
Brede zannichellia
: De donker roodbruine vrucht, zonder de snavel, is 2½ tot soms 4 mm lang en 1-1½ mm breed.


Zittende zannichellia
Hanneke Waller -
CC BY-NC-SA 3.0 NL


Zittende zannichellia
Simon Pepping -
CC BY-NC-SA 4.0


Gesteelde zannichellia
© Willem Braam - verspreidingsatlas.nl


Gesteelde zannichellia
Peter Wetzels -
CC BY-NC-ND 4.0


Brede zannichellia
© Kåre Arnstein Lye - gbif.org


Zittende zanichellia - Gesteelde zannichellia - Brede zannichellia
Digitale zadenatlas

Biotoop

Bodem: Zittende zannichellia: Zonnige plaatsen in ondiep, matig voedselrijk tot zeer voedselrijk, hard, neutraal tot alkalisch, ionenrijk, meestal zoet, stilstaand of stromend, kalkhoudend water met een bodem van klei of zand. In het binnenland is het vaak een indicator van verontreingd water.
Gesteelde zannichellia: Zonnige plaatsen in ondiep, matig voedselrijk tot zeer voedselrijk, zoet of brak, stilstaand of stromend, zeer hard, alkalisch, zeer ionenrijk en meestal min of meer brak water.
Brede zannichellia: Zonnige plaatsen in meestal ondiep, matig tot zeer voedselrijk, brak, kalkhoudend water met een bodem van klei of zand.

Groeiplaatsen: Zittende zannichellia: Water (grote zee-inhammen waarin het zoute water door rivieren wordt verdund) beken, kleine rivieren, in de oeverzone van pas gegraven klei- en zandputten en grindgaten, bijv. in het winterbed van grote rivieren, sloten, vaarten, beken, poelen en soms op droogvallende delen van sloten en veedrinkpoelen).
Gesteelde zannichellia: Water (o.a. in sloten en in plassen in de zeeduinen).
Brede zannichellia: Water en schorren (grote zee-inhammen waarin het zoute water door rivieren wordt verdund).

Verspreiding

Wereld: Zittende zannichellia: Binnen Europa voornamelijk in Noord-, West- en Midden-Europa.
Gesteelde zannichellia: Het meest in de kuststreken van West-Europa.
Brede zannichellia: Noordelijk Europa, met name in de Oostzee en de Botnische golf (het kaartje is onvolledig).

Zittende zannichellia

Gesteelde zannichellia

Brede zannichellia

Nederland: Zittende zannichellia: Vrij algemeen in het westen en noorden van het land en het rivierengebied.
Gesteelde zannichellia: Vrij zeldzaam. Beperkt tot een strook van ongeveer 20 tot 40 kilometer uit de Noordzeekust.
Brede zannichellia: Vroeger langs de Zuiderzee en op Texel. Voor het laatst gevonden in 1933.

Zittende zannichellia

Gesteelde zannichellia

Brede zannichellia

Vlaanderen: Zittende zannichellia: Vrij algemeen.
Gesteelde zannichellia
: Zeldzaam.
Brede zannichellia: Niet in Vlaanderen.
Wallonië: Zittende zannichellia: Zeer zeldzaam.
Gesteelde zannichellia: Niet in Wallonië.
Brede zannichellia: Niet in Wallonië.

Zittende zannichellia

Gesteelde zannichellia

Oude illustraties (Klik op een afbeelding om te vergroten).


Flora Batava, deel 7, Jan Kops en Herman Christiaan van Hall (1836)


Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz, Prof. Dr. Otto Wilhelm Thomé (1885-1905)


Zannichellia major
Iconographia botanica seu plantae criticae, H.G.L. Reichenbach (1823-1832)


Zannichellia pedunculata
Iconographia botanica seu plantae criticae, H.G.L. Reichenbach (1823-1832)


Zannichellia palustris
Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1888)


Zannichellia pedicellata
Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1888)


Zannichellia palustris
English Botany, or Coloured Figures of British Plants, deel 9, J.E. Sowerby (1869)


Zannichellia pedicellata
English Botany, or Coloured Figures of British Plants, deel 9, J.E. Sowerby (1869)


Pflanzenleben des Schwarzwaldes, Friedrich Oltmanns (1927)


Illustratio systematis sexualis Linnaei, J.S. Miller (Mueller, Müller), M.B. Borckhausen, (1770-1777)


Zannichellia palustris
Svensk botanik, deel 9, J.W. Palmstruch e.a. (1807-1838


Zannichellia major
Bilder ur Nordens Flora, deel 3, Carl Axel Magnus Lindman (1922-1926)


Illustrations of the British Flora, Walter Hood Fitch (1924)

2001-2021 K.M. Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL