Voorjaarshelmkruid

Namen

Wetenschappelijk: Scrophularia vernalis

Nederlands: Voorjaarshelmkruid

Frysk: Ier helmkrûd

English: Yellow Figwort

Français: Scrofulaire printanière

Deutsch: Frühlings-Braunwurz

Familie: Helmkruidfamilie, Scrophulariaceae

Geslacht: Scrophularia, Helmkruid

Naamgeving: Scrophularia is afgeleid van scrophula (krop of halszweer), vanwege het vroegere gebruik om kropgezwellen (scrofulose, een varkensziekte) te genezen. Vernalis betekent van de lente.

Beschrijving (Klik op een afbeelding om te vergroten).

Levensduur: Tweejarig, meerjarig of overblijvend.

Plantvorm: Kruid.

Winterknoppen: Hemikryptofyt.

Bloeimaanden: April, mei en juni.

Afmeting: 15-80 cm.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Wortels


http://herbariaunited.org


http://herbariaunited.org


http://herbariaunited.org


http://herbariaunited.org

Stengels: De stengels zijn zwak vierhoekig, wollig behaard en beklierd.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Hans Toetenel - CC BY-NC-SA 3.0 NL


© Peter Meininger - verspreidingsatlas.nl

Bladeren: De driehoekig-eironde bladeren hebben een hartvormige voet en zijn diep getand. De onderste bladeren zijn lang gesteeld, maar de bovenste bijna zittend.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL

Bloemen: Tweeslachtig. De bloemen vormen samen gesteelde bijschermen in de bladoksels. De kelkslippen hebben geen vliezige rand. De bloemkroon is groengeel, 6-8 mm, vijflippig en urnvormig. Tussen de iets uiteenwijkende kroonslippen steken de meeldraden en de stijl buiten de kroon uit.


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


Klaas Dijkstra - CC BY-NC-SA 3.0 NL


© Willem Braam - verspreidingsatlas.nl

Vruchten: Een doosvrucht. Tweezaadlobbig.


dzn.eldoc.ub.rug.nl


Andrea Moro - CC BY-SA 4.0


Giacomo Bellone - CC BY-NC-ND 4.0


cruydthoeck.nl

Biotoop

Bodem: Licht beschaduwde, soms vrij zonnige, min of meer open plaatsen op droge tot vochtige, matig voedselarme tot matig voedselrijke, zwak zure tot kalkrijke, vaak omgewerkte, humeuze zandgrond.

Groeiplaatsen: Zeeduinen (duinstruwelen, duinbossen, langs duinbospaden en bermen van duinwegen) en bossen en bosranden (bij buitenplaatsen en bergbossen).

Verspreiding

Wereld: Oorspronkelijk uit berggebieden in Zuidwest-Azië en Zuid- en Midden-Europa. Verder noordelijk is de soort ingeburgerd, tot in Midden-Scandinavië.

Voorjaarshelmkruid - Scrophularia vernalis

Nederland: Vrij zeldzaam in de Hollandse duinen en zeldzaam in het midden van het land. Elders zeer zeldzaam.
Rode lijst 2012. Thans niet bedreigd. Trend sinds 1950: stabiel of toegenomen. Zeldzaam. Ingeburgerd in de 18de eeuw.


verspreidingsatlas.nl

Vlaanderen: Niet in Vlaanderen.

Wallonië: Zeer zeldzaam in het Maasgebied.

Toepassingen

Voorjaarshelmkruid is in veel streken als bijenplant ingevoerd, omdat het veel nectar voortbrengt in het vroege voorjaar.

Oude illustraties

Flora Batava, deel 14, Jan Kops en F.W. van Eeden (1872)

Deutschlands Flora in Abbildungen, Jacob Sturm und Johann Georg Sturm

Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1883)

© 2001-2017 K.M. Dijkstra