Zwarte els - Alnus glutinosa

Namen
Nederlands: Zwarte els
Frysk: Els
English: Common Alder (European Black Alder)
Français: Aulne glutineux
Deutsch: Schwarz-Erle
Wetenschappelijk: Alnus glutinosa
Familie: Berkenfamilie, Betulaceae

Beschrijving
Afmeting: Tot 24 meter.
Levensduur: Overblijvend.
Bloeimaanden: Februari t/m april.
Wortels: Een sterk vertakt, diepgaand wortelstelsel.
Stam: Een rechte stam met een zwartbruine schors, later met diepe groeven.
Takken: Jonge takken en knoppen zijn kleverig en kaal. De gesteelde knoppen zijn paarsachtig.
Bladeren: De tot 10 cm lange bladeren zijn vrijwel rond tot omgekeerd eirond, met de grootste breedte in of boven het midden. Ze zijn ongelijk gezaagd en meestal met een wigvormige voet en een afgeronde stompe of iets ingesneden top. Er zijn 5 tot 8 paar zijnerven. Van onderen zijn ze alleen in de nerfoksels behaard.
Bloemen: Mannelijke katjes zijn geel, de vrouwelijke roodbruin. De steel is 1 tot 3 cm. Ze groeien aan dezelfde takken. De bloemen verschijnen eerder dan de bladeren.
Vruchten: De elzenproppen zijn gesteeld, kegelachtig en verhouten. De zaden zijn niet of nauwelijks gevleugeld.

Biotoop
Bodem: Zonnige tot licht beschaduwde plaatsen op vochtige tot natte, matig voedselarme tot meestal voedselrijke, zwak zure tot vaak kalkhoudende grond (o.a. rivierklei, kleiig laagveen, lemige beekdalgrond en venige laagten in zand- en kleigebieden).
Groeiplaatsen: Moerasbossen, waterkanten, loofbossen, beschoeiingen van kanalen en in voegen van sluismuren.

Verspreiding
Wereld: In bijna heel Europa, Noordwest-Afrika, Klein-Azië en West-Siberië. Niet in Noord-Scandinavië. Elders ingeburgerd.
Verspreidingskaart
Nederland: Zeer algemeen. In de lagere delen van het land is het de meest voorkomende boomsoort.
Verspreidingskaart
Vlaanderen: Zeer algemeen.
Verspreidingskaart
Wallonië: Algemeen.

Wetenswaardigheden
Zwarte els kan een bastaard vormen met Witte els.
Het hout wordt na het kappen oranjerood (bloed). Hierdoor ontstond het bijgeloof dat de boom een kwade geest herbergde: de Erlkönig (elzenkoning) uit een oude Duitse legende. Zwarte Els komt al duizenden jaren in onze streken voor. De boom heeft in zijn wortels bacteriën die stikstof uit de lucht kunnen binden. Hij wordt daarom vaak aangeplant om slechte grond te verbeteren of om erosie van rivieroevers te voorkomen. Droog hout is geel en gemakkelijk te bewerken. Men maakt er klompen en bezemstelen van, onder water is het hout erg duurzaam en als zodanig als constructiehout bruikbaar. Als brandhout werd het gebruikt voor het blauw kleuren van dakpannen en het roken van vis.