 | Namen
Nederlands: Wilde bertram
Frysk: Knopkes
English: Sneezewort (Sneezewort Yarrow)
Français: Achillée sternutatoire
Deutsch: Sumpf-Schafgarbe
Wetenschappelijk: Achillea ptarmica
Familie: Composietenfamilie, Asteraceae (Compositae) Beschrijving
Afmeting: 30 t/m 90 cm.
Levensduur: Overblijvend.
Bloeimaanden: Juli t/m september.
Wortels: Wilde bertram heeft een kruipende wortelstok en vormt ondergrondse uitlopers.
Stengels: De rechtopstaande stengels zijn kantig en maar weinig behaard.
Bladeren: De donkergroene, niet gesteelde bladeren zijn smal, langwerpig, niet gedeeld, scherp gezaagd, spits, vaak kaal en glanzend.
Bloemen: De bloeiwijze bestaat uit losse pluimen met meestal 5 tot 30 hoofdjes aan het eind van de stengel. De hoofdjes zijn 1,2 tot 1,8 cm groot. De buisbloemen zijn geelwit. De 8 tot 13 straalbloemen zijn wit en 4 tot 6 mm lang. Het omwindselblad is viltig behaard en vliezig gerand. De bloemhoofdjesbodem bevat stroschubben. Biotoop
Bodem: Zonnige plaatsen op vochtige tot vaak natte, matig voedselrijke, meestal zwak zure grond (laagveen, rivierklei, leem, humusrijk zand, en löss).
Groeiplaatsen: Oevers, hooiland, grasland, drassige grond, greppels, bermen, spoorbermen, spoorwegterreinen, basaltglooiingen en leemgroeven. Verspreiding
Wereld
Koude en gematigde streken in Noord- en Oost-Azië en in Europa (niet in het zuiden). Ingeburgerd in Noord-Amerika. Nederland
Plaatselijk algemeen in het oosten en midden van het land, in het rivierengebied en in laagveengebieden, elders vrij zeldzaam, zeldzaam tot zeer zeldzaam in het Wadden- en het Deltagebied en op de Veluwe. Vlaanderen
Vrij algemeen in de Kempen. Elders vrij zeldzaam tot zeldzaam. Achteruitgaand.
Rode lijst. Niet bedreigd. Wallonië: Algemeen in de Ardennen. Elders vrij zeldzaam tot zeldzaam. Wetenswaardigheden
Van deze plant kan poeder gemaakt worden dat de neus sterk kan irriteren. In de Middeleeuwen werd de plant gebruikt tegen kiespijn en, dankzij het vermogen om niesbuien op te wekken als middel 'om het hoofd schoon te maken'. Bij bruiloften was Wilde bertram vaak een onderdeel van het bruidsboeket, omdat de plant vele jaren van geluk in het huwelijk zou brengen. De naam Wilde bertram houdt verband met het vroegere gebruik van de scherp smakende wortelstok, die tegen kiespijn werd gekauwd. Hierbij diende de Wilde bertram als vervanging van de 'Romeinse bertram', Anacyclus pyrethrum, afkomstig uit het Atlasgebied en waarschijnlijk al sinds de oudheid in gebruik. De naam bertram komt oorspronkelijk uit het Grieks pyrethron, 'vuurwortel', maar is in Germaanse talen verbasterd en 'aangepast' aan de persoonsnaam Bertram. Cultuurvormen met louter straalbloemen bevattende hoofdjes (cv. 'Multiplex') zijn als tuinplant in gebruik en kunnen met behulp van hun uitlopers verwilderen. |
