Aanmelden Vakantiekrant.nl nieuwsbrief

Valkruid - Arnica montana

Namen
Nederlands: Valkruid (Wolverlei)
Frysk: Wylde goudsjeblom
English: Arnica
Français: Arnica des montagnes (Arnica)
Deutsch: Berg-Wohlverleih (Arnika)
Wetenschappelijk: Arnica montana
Familie: Composietenfamilie, Asteraceae (Compositae)

Beschrijving
Afmeting: 15 tot 50 cm.
Levensduur: Overblijvend.
Bloeimaanden: Juni en juli.
Wortels: Een korte wortelstok, die afgebeten lijkt te eindigen.
Stengels: De bloeistengels staan rechtop, zijn niet vertakt of soms ook kandelaarachtig vertakt. Ze zijn kort, vrij dicht behaard.
Bladeren: Het wortelrozet bestaat meestal uit 4 bladeren. De onderste bladeren zijn 2 tot 4 cm breed, eirond tot elliptisch en hebben de grootste breedte vaak boven het midden. Ze zijn vrijwel niet gesteeld. Van boven zijn ze beklierd en, aan de onderkant zie je sterk uitspringende nerven. Ze hebben een gave rand. De lijnvormige tot langwerpige stengelbladeren staan tegenover elkaar. Er zijn hoogstens 3 paar bladeren. Ze zijn duidelijk smaller dan de rozetbladeren. Het bovenste paar is klein en schutbladachtig.
Bloemen: De meestal alleenstaande bloemen groeien aan de top van de bloeistengel. De bloemhoofdjes zijn 5 tot 8 cm breed. De oranjegele lintbloemen zijn bandvormig, 2 tot 3 cm lang en 4 tot 6 mm breed. Ook de buisbloemen zijn oranjegeel. De bloemhoofdjesbodem is bol en behaard. De omwindselbladen zijn langwerpig en staan meestal in 2 rijen.
Vruchten: De zaden zijn cilindervormig en gegroefd met een krans van stijve, geelachtige haren.

Biotoop
Bodem: Zonnige, zelden licht beschaduwde plaatsen op matig droge tot matig vochtige, matig voedselarme, zwak zure grond. Vaak op iets voedselrijkere plekken in een voedselarme omgeving (humeus tot venig zand en keileem).
Groeiplaatsen: Grazige heide, op zandruggen langs vennen en moerasjes, schraalland, brandplekken in bossen, spoorbermen, bermen en waterwinningsterreinen.

Verspreiding
Wereld
Valkruid - Arnica montana
In Midden-Europa en het zuiden van Scandinavië. Westelijk tot in Nederland en België. In Zuidwest-Europa komt een afwijkende vorm voor.

Nederland
Klik voor gedetailleerde informatie
Zeldzaam in Noord- en West-Drenthe en Zuidoost-Fryslân en zeer zeldzaam in het zuidoosten van Groningen, in Overijssel en Gelderland en op Schiermonnikoog. Vroeger ook in Utrecht, Noord-Brabant en Limburg.
Rode lijst 1. Zeer sterk afgenomen.

Beschermd.

Vlaanderen
Valkruid - Arnica montana
Vroeger bij Lommel (Kerkhoven) en Zonhoven. Na 1912 verdwenen uit Vlaanderen.
Rode lijst. Verdwenen.
Beschermd.

Wallonië: Zeldzaam in de Ardennen en Lotharingen. Het meest nog in de Hoge Ardennen.
Rode lijst. Met uitsterven bedreigd.
Beschermd.

Wetenswaardigheden
Valkruid, met name de bloemhoofdjes, is medicinaal in gebruik. Arnicatinctuur en arnicazalf wordt gebruikt om allerlei ontstekingen, verwondingen en andere beschadigingen te genezen. Inwendig gebruik - bijvoorbeeld als hartstimulator of tegen spiervermoeidheid - brengt, gezien de giftigheid van de plant, risico's met zich mee. De betekenis van de naam Arnica is onduidelijk, terwijl Valkruid juist op de geneeskracht en Wolverlei vermoedelijk op de giftigheid van de plant slaat (wolven-lijk: dodelijk voor wolven). Evenals Zonnedauw (Drosera) werd Valkruid voor medicinaal gebruik veel in het wild ingezameld. Gezien de drastische achteruitgang in de 20ste eeuw is dit ten enenmale onverantwoord geworden, vandaar de wettelijke bescherming die de plant geniet. Haar biotoop wordt gekenmerkt door een zekere onbestendigheid en om nieuwe geschikte plaatsen (bijvoorbeeld brandplekken) te bereiken is zij op haar vruchten aangewezen.

Flora Batava, Jan Kops en Herman Christiaan van Hall. Deel 6 (1832)

Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen. Deel 1 (1796)

Deutschlands Flora in Abbildungen, Jacob Sturm und Johann Georg Sturm (1796)

Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz, Prof. Dr. Otto Wilhelm Thomé (1885 - 1905)

Bilder ur Nordens Flora, Carl Axel Magnus Lindman (1917-1926)

Flora Danica Georg Christian Oeder e.a. (1761-1888)

© 2001-2012 Klaas Dijkstra