Ruwe berk - Betula pendula

Namen
Nederlands: Ruwe berk
Frysk: Blanke bjirk
English: Silver Birch (European Weeping Birch
Français: Bouleau verruqueux
Deutsch: Hänge-Birke
Wetenschappelijk: Betula pendula (Betula verrucosa)
Familie: Berkenfamilie, Betulaceae
Opmerking: Geregeld worden berken aangetroffen die kenmerken hebben van zowel Zachte als Ruwe berk. Deze worden beschouwd als een hybridevorm (kruising).

Beschrijving
Afmeting: Tot 30 meter.
Levensduur: Overblijvend.
Bloeimaanden: April en mei.
Stam: De stam is eerst roodbruin, maar wordt later zilverwit en gaat dan afschilferen, nog later krijgt de stam donkere knoesten.
Takken: Oudere zijtakken zijn wit, jonge takken zijn dun en overhangend, Ze worden spoedig kaal. Door harsklieren hebben ze een min of meer wrattig oppervlak.
Bladeren: De ruitvormig eironde bladeren worden 3 tot 7 cm groot. Ze zijn kaal (ook in de nerfoksels) en dun. Daar waar het blad het breedst is buigen ze min of meer hoekig om. Ze zijn regelmatig dubbel gezaagd, toegespitst en aan de voet meestal wigvormig. Jonge takken en bladeren van waterloten wijken sterk af en lijken vaak veel op die van de Zachte berk.
Bloemen: De katjes zijn geelachti. De hangende mannelijke katjes worden 3 tot 6 cm lang. Ze zijn niet bedekt en rijpen tijdens het uitlopen van de bladeren. Vrouwelijke katjes staan rechtop en worden 1½ tot 3 cm groot. De schutbladen hebben ronde, teruggebogen zijslippen.
Vruchten: De vruchtschubben zijn 3-lobbig. Bij rijpheid vallen ze af. Het nootje is gevleugeld. De vruchtvleugel is 2 tot 3 keer zo breed als het nootje.

Biotoop
Bodem: Zonnige tot licht beschaduwde plaatsen op zeer droge tot matig vochtige, voedselarme tot matig voedselrijke, zwak zure tot zure, maar soms kalkhoudende grond (zand, leem, mergel, veen en stenige plaatsen).
Groeiplaatsen: Loofbossen, naaldbossen, houtwallen, heide, langs vennen, droge duinhellingen, binnenduinranden, weinig gebruikte delen van spoorwegterreinen, mijnsteenbergen, braakliggende grond, in grote holten van vervallen muren en op kap- en stormvlakten.

Verspreiding
Wereld: In Europa, behalve in de meest noordelijke en zuidelijke delen. Ook in de Kaukasus en in West-Siberië.
Verspreidingskaart
Nederland: Zeer algemeen, maar vrij zeldzaam in het rivierengebied en in het noordelijk zeekleigebied.
Verspreidingskaart
Vlaanderen: Zeer algemeen, maar minder in de polders en in het duingebied.
Rode lijst. Momenteel niet bedreigd.
Verspreidingskaart
Wallonië: Zeer algemeen.

Wetenswaardigheden
Ruwe berk is een mooie sierboom. Vaak toegepast in brandsingels tussen naaldhout (loofhout vat minder snel vlam als naaldhout). De dunne stammen zwaaien in de wind gemakkelijk heen en weer. Er is geen verschil te zien tussen kernhout en spinthout. Het wordt veel gebruikt voor het maken van handgrepen voor gereedschap, borstels e.d. De boom werd door de Germanen en Kelten als een heilige boom beschouwd. Men schreef hem zuiverende krachten toe en gebruikte zijn takken om de geesten van het oude jaar op de vlucht te jagen. Misdadigers en geesteszieken werden met berkentakken afgeranseld om de kwade geesten te verdrijven.