Herderstasje

Namen

Wetenschappelijk: Capsella bursa-pastoris

Nederlands: Herderstasje (Gewoon herderstasje, Lepeltjedief)

Frysk: Leppeltsjedief

English: Shepherd's purse

Français: Capselle bourse-à-pasteur

Deutsch: Hirtentäschel

Familie: Kruisbloemenfamilie, Brassicaceae

Geslacht: Capsella, Herderstasje

Naamgeving: De naam herderstasje dankt de plant aan de gelijkenis van de zaaddoosjes met de tas die herders vroeger meenamen in het veld. Capsella komt uit het Latijn en betekent zakje of tasje. Bursa is eveneens Latijn en betekent zak of beurs en pastor is herder.

Beschrijving

Afmeting: 5-60 cm.

Levensduur: Eenjarig. Therofyt (geen winterknoppen).

Bloeimaanden: Januari, februari, maart, april, mei, juni, juli, augustus, september, oktober, november en december.

Wortels: Worteldiepte tot 1 meter.

Stengels: Een rechtopstaande stengel.

Bladeren: De blaadjes zijn behaard. De onderste bladen vormen een wortelrozet. Ze zijn diep veerdelig, maar soms zie je een gave bladrand. Boven het midden zijn ze het breedst en naar de voet zijn ze versmald. Stengelbladen zijn langwerpig met een pijlvormige voet die de stengel omvat. Aan de voet zijn ze het breedst.

Bloemen: Tweeslachtig (een bloem met zowel mannelijke als vrouwelijke geslachtsorganen). De witte bloemen groeien in losse, vaak samengestelde trossen. De kroonbladen zijn 2-3 mm, ongeveer twee keer zo lang als de kelkbladen (deze zijn 1½-2 mm). Vaak hebben de kelkbladen een rode rand en zijn ze behaard.

Vruchten: Een doosvrucht. De hauwtjes zijn omgekeerd driehoekig, hartvormig, vlak en 6-9 mm. De zijkanten zijn recht of naar buiten gebogen. De zaden zijn langlevend (langer dan vijf jaar). Tweezaadlobbig (kiemend met twee kiemblaadjes).

Biotoop

Bodem: Zonnige, open plaatsen (tredplant) op matig droge tot vochtige, (zeer) voedselrijke, betreden of omgewerkte grond (de meeste grondsoorten).

Groeiplaatsen: Betreden plaatsen, tussen stoeptegels en andere bestrating, akkers, tuinen, bermen, dijken, puin, grasland (verdorde gazons, open getrapte plekken en pas gescheurd grasland), zeeduinen (o.a. speelveldjes), ruderale plaatsen en plantsoenen.

Verspreiding

Wereld: Oorspronkelijk uit het Middellandse-Zeegebied. Nu in alle werelddelen, maar niet in grote delen van de tropen en woestijngebieden.

Herderstasje - Capsella bursa-pastoris

Nederland: Zeer algemeen.
Rode lijst 2012. Thans niet bedreigd. Trend sinds 1950: stabiel of toegenomen. Algemeen. Oorspronkelijk inheems.

Vlaanderen: Zeer algemeen.
Rode lijst. Thans niet bedreigd.

Herderstasje - Capsella bursa-pastoris

Wallonië: Zeer algemeen.

Oude illustraties

Flora Batava, deel 2, Jan Kops (1807)

Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen, deel 2, Martinus Houttuyn (1796)

Deutschlands Flora in Abbildungen, Jacob Sturm und Johann Georg Sturm (1796)

Bilder ur Nordens Flora, Carl Axel Magnus Lindman (1917-1926)

Flora Danica, Georg Christian Oeder e.a. (1761-1883)

© 2001-2015 Klaas Dijkstra, Langedijke