 | Namen
Nederlands: Echt duizendguldenkruid
Frysk: Haverine
English: Common centaury (European centaury, Bitter herb)
Français: Petite Centaurée (Erythrée petite centaurée)
Deutsch: Echtes Tausendgüldenkraut
Wetenschappelijk: Centaurium erythraea (Centaurium minus, Erythraea centaurium)
Familie: Gentiaanfamilie, Gentianaceae Beschrijving
Afmeting: 8 tot 60 cm.
Levensduur: Tweejarig.
Bloeimaanden: Juli t/m september.
Stengels: Met 1 of meer rechtopstaande bloeistengels, die bovenaan zijn vertakt.
Bladeren: De bladeren vormen eerst een wortelrozet. Ze zijn elliptisch tot omgekeerd eirond, meestal stomp, hebben 3 tot 7 nerven en zijn meer dan 5 mm breed. De stengelbladen zijn eirond tot spatelvormig met 3 tot 5 nerven.
Bloemen: De roze bloemen vormen samen een losse schermachtige bloeiwijze. Ze zijn 0,9 tot 1½ mm groot, zelden gesteeld en 5-spletig. Ze hebben een 0,9 tot 1½ cm lange buis en eironde, stompe, 5 tot 8 mm lange slippen. De kroonbuis is bij het opengaan van de bloemen langer dan de kelk. De zoom is bijna vlak. Biotoop
Bodem: Zonnige, open (pioniervegetaties) tot grazige plaatsen op vochtige, matig voedselarme tot matig voedselrijke, zwak zure tot basische (kalkrijke) grond. Zoutmijdend (zand, zavel, leem, lichte klei, löss en mergel (vermengd met grind).
Groeiplaatsen: Langs zonnige bospaden, bosranden, struwelen, opgespoten grond, afgravingen (leemgroeven, kleigroeven), langs spoorwegen (spoorwegterreinen en spoordijken), industrieterreinen, duinen (kort afgegraasd weiland in duinvalleien), laagblijvend hooiland, afgestoken greppelkanten, bermen, kapvlakten (op löss), kalkhellingen en soms aan slootkanten. Verspreiding
Wereld
In Europa, noordelijk tot in het Oostzeegebied. Ook in Noordwest-Afrika en hier en daar in Zuidwest-Azië, Noord-Amerika, Australië en Nieuw Zeeland. Nederland
Plaatselijk vrij algemeen in de Zeeuwse en Hollandse duinen, vrij zeldzaam in Zuid-Limburg, Noord-Brabant, in het oosten van het land en rond Amsterdam en zeldzaam in Flevoland. Elders zeer zeldzaam. Vlaanderen
Algemeen in de duinen. Elders minder algemeen.
Rode lijst. Niet bedreigd.
Beschermd. Wallonë: Vrij algemeen in het Maasgebied en in de zuidelijke Ardennen. Elders zeldzamer. Wetenswaardigheden
Centaurium is afkomstig van een Griekse sage. Volgens deze Griekse sage gebruikte de Centaur Chiron de plant als geneeskruid en heelde de wonden van Hercules. Later werd de naam veranderd in centum auri = 100 goudstukken of 100 gulden (waardering van het kruid). In het Nederlands werd het getal met een 0 uitgebreid en werd zo 1000. Erythraea = roodachtig, genoemd naar de kleur van de bloemen. Door de oude Romeinen werd de plaats wegens zijn bittere smaak als fel terrae = aardgal aangeduid. Volgens Dioskuridus is de plant een wondheelmiddel. Zij voert de galachtige en dikke sappen door de stoelgang af, bevordert de menstruatie en helpt bij oogklachten. De plant diende ook als bleekmiddel voor de haren. In de middeleeuwen geloofde men dat de plant werkt als (net als veel andere roodbloeiende planten) anti-demonen middel. Men kon er niet alleen heksen mee verjagen, maar ook met een krans van duizendguldenkruid op het hoofd de heksen in de Johannisnacht naar de Bocksberg zien vliegen (hier vierden zij het zomerzonnewende feest). |
