Namen
Nederlands: Brem
Frysk: Bremerheide
English: Scotch broom (Amber elf dwarf broom, Broomtops, Common broom, European broom, Irish broom, Scotchbroom, Scots broom)
Français: Genêt à balais
Deutsch: Besenginster
Wetenschappelijk: Cytisus scoparius (Sarothamnus scoparius)
Familie: Vlinderbloemenfamilie, Fabaceae
Geslacht:
Cytisus, Brem
Naamgeving: Cytisus komt van kutisos (het Griekse woord voor klaver). Het was de naam voor de in het gebied van de Middellandse Zee inheemse Medicago arborea en was reeds bij Hippocrates in gebruik. Een tweede verklaring is dat de naam van het Griekse eiland Cythnus komt, waar Brem veel voorkwam. Scoparius komt van het Latijnse scopa en betekent " dunne tak" .

Beschrijving
Afmeting: 60 cm tot 2 meter.
Levensduur: Overblijvend. Fanerofyt (winterknoppen minstens 50 cm boven de grond, heester).
Bloeimaanden: Mei en juni. Soms weer in september en oktober.
Wortels: Brem heeft een forse penwortel met veel zijwortels. Worteldiepte tot meer dan 1 meter.
Stam: De opstijgende tot rechtopstaande stam heeft een bruine schors, is enkele dm lang en enkele cm dik.
Takken: De donkergroene takken zijn wintergroen. Ze zijn sterk bezemvormig vertakt met 5-kantige, rechtopstaande, taaie en meestal kale takjes.
Bladeren: De bladeren zijn in de lente gesteeld. De bovenste zijn enkelvoudig en niet gesteeld. De onderste bladeren zijn 3-tallig. De deelblaadjes zijn smal eirond tot langwerpig en worden tot 2 cm lang. Ze zijn van onderen zijdeachtig behaard, maar na de bloei kaal. Soms zijn ze schubvormig.
Bloemen: Tweeslachtig (een bloem met zowel mannelijke als vrouwelijke geslachtsorganen). De bloemen staan alleen of met 2 bij elkaar op kromme stelen, met een paar schutblaadjes in de bladoksels. De kelk heeft 2 lippen, is onopvallend getand en wordt spoedig loodgrijs. De gele kroon heeft aan de voet van de 1½ tot 2 cm lange vlag een honingmerk. De gesloten kiel steekt recht vooruit, maar is na de bloei omlaag geklapt. Alle 10 meeldraden zijn aan de voet vergroeid, 4 ervan zijn veel langer dan de andere.
Vruchten: Een doosvrucht. De platte peulen zijn 2-kleppig. Op de naden zijn ze dicht gewimperd. Ze zijn zwartgrijs of bruinzwart en 2½ tot 4 cm lang. Ze bevatten vrij veel zaden. De zaden zijn langlevend (> 5 jaar). Tweezaadlobbig (kiemend met twee kiemblaadjes).

Biotoop
Bodem: Zonnige plaatsen op voedselarme, droge, zure tot zwak zure, kalkarme en vaak omgewerkte grond (zand, leem, veen en löss).
Groeiplaatsen: Hellingen, bermen, langs spoorwegen (spoordijken), bossen (open plekken in loofbossen, langs brede boswegen), bosranden, struwelen, kapvlakten, heide, zeeduinen, grasland (droog zuur grasland), voormalige akkers, randen van rivierdalen en op wanden van afgravingen (zandgroeven).

Verspreiding
Wereld
Brem - Cytisus scoparius
In West-, Zuidwest- en Midden-Europa. Noordelijk tot in Schotland en Zuid-Zweden. Ingeburgerd elders in gematigde streken. Ook in Nieuw-Zeeland en op de eilanden Madeira en Tenerife.

Nederland

Algemeen in het oosten en midden van het land, vrij algemeen in Zuid-Limburg en vrij zeldzaam in het duingebied. Als spoorwegbegeleider ook buiten de zandstreken.
Rode lijst 2012. Thans niet bedreigd. Trend sinds 1950: stabiel of toegenomen. Algemeen. Oorspronkelijk inheems.

Vlaanderen
Brem - Cytisus scoparius
Algemeen. Het meest in de Kempen en de Vlaamse zandstreek.
Rode lijst. Thans niet bedreigd.

Wallonië: Algemeen.

Wetenswaardigheden
Brem werd gebruikt om bezems van te maken door de takken om een stok te binden (in het Engels betekent broom zowel brem als bezem). Ook de Romeinen kenden deze toepassing al. Heksen zouden de brem gebruiken voor hun heksenbezem, in andere streken werd de Brem juist als een afweermiddel tegen heksen gezien. In het verleden werd de vezel van de plant in tijden van schaarste gebruikt als vervanger van jute. In Engeland plantte men Brem langs stukjes grond waar schapen graasden, zodat de dieren de bloemen en jonge scheuten aten en zo gezond bleven. Brem bevat een alkaloide dat slangengif kan neutraliseren en het bevat het giftige sparteïne dat een stimulerende werking heeft op het hart. In de fytotherapie wordt de plant daarom ook gebruikt bij hartzwakte. Ook wordt brem gebruikt bij lichte reumatische aandoeningen. Van de jonge scheuten en bloemen werd ook een verzachtende thee en wijn bereid. De as van de brem werd, gemengd met wijn, gebruikt tegen waterzucht. Wanneer insecten de bloem bezoeken, wordt het stuifmeel op hen afgeschoten.

Brem - Cytisus scoparius

Flora Batava, Jan Kops. Deel 1 (1800)

Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen. Deel 3 (1796)

Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz, Prof. Dr. Otto Wilhelm Thomé (1885 - 1905)

Bilder ur Nordens Flora, Carl Axel Magnus Lindman (1917-1926)

Flora Danica Georg Christian Oeder e.a. (1761-1888)

© 2001-2014 Klaas Dijkstra