Namen
Nederlands: Boerenwormkruid
Frysk: WjirmkrŻd
English: Common Tansy (Garden Tansy, Tansy)
FranÁais: Barbotine
Deutsch: Rainfarn
Wetenschappelijk: Tanacetum vulgare
Familie: Composietenfamilie, Asteraceae (Compositae)
Geslacht:
Tanacetum, Wormkruid
Naamgeving: Vroeger werd de plant gebruikt als middel tegen wormen bij mensen en vee, vandaar de Nederlandse naam. De botanische naam Tanacetum is vermoedelijk afgeleid van het Oud-Griekse woord athanasia dat " onsterfelijk'" betekent. Het heeft deze naam waarschijnlijk te danken aan het feit dat de bloemen niet gemakkelijk verwelken en lang hun gele kleur behouden, maar het kan ook duiden op een soort levensdrank die ervan gemaakt werd. Vulgare betekent " gewoon of algemeen voorkomend" .

Beschrijving
Afmeting: 60 cm tot 1,2 meter.
Levensduur: Overblijvend. Hemikryptofyt (winterknoppen op of iets onder de grond).
Bloeimaanden: Juli, augustus en september.
Wortels: Een dikke, min of meer horizontale, vertakte wortelstok met uitlopers.
Stengels: De stijf rechtopstaande, donkergroene stengels zijn vezelig, taai en alleen in de bloeiwijze vertakt. Verder zijn ze weinig behaard en sterk geurend. De plant vormt forse pollen.
Bladeren: De donkergroene, 5 tot 25 cm grote bladeren zijn veerspletig tot veerdelig met lancetvormige, grof gezaagde slippen. De bovenste bladeren zijn niet gesteeld.
Bloemen: Polygaam (bloemen met zowel mannelijke als vrouwelijke geslachtsorganen en bloemen met alleen mannelijke of alleen vrouwelijke geslachtsorganen). De gele, 7 tot 12 mm grote bloemhoofdjes vormen samen brede schermvormige pluimen. Er zijn geen lintbloemen, maar soms vertonen de buitenste vrouwelijke bloemen zeer korte 3-tandige linten. De bloembodem is hol. Het omwindselblad is lichtgroen, vliezig gerand en kaal.
Vruchten: Een eenzadige dopvrucht of nootje. De zaden zijn zeer kortlevend (< 1 jaar). Tweezaadlobbig (kiemend met twee kiemblaadjes).

Biotoop
Bodem: Zonnige, zelden licht beschaduwde plaatsen op droge tot vaak vochtige, matig voedselrijke tot zeer voedselrijke, zwak zure grond (van grof zand tot rivierklei, ook op stenige plaatsen en maar weinig op veen en zeeklei).
Groeiplaatsen: Omgewerkte grond, akkers (akkerranden), bermen, langs spoorwegen (spoordijken en spoorwegterreinen), dijken (rivierdijken), humeuze ruigten, braakliggende grond, haventerreinen, industrieterreinen, langs kanalen, tussen straatstenen, tegen muren, bossen (loofbossen op rivier- en beekoeverwallen), waterkanten (aanspoelselgordels in uiterwaarden en op rivierkribben) en op wanden van afgravingen.

Verspreiding
Wereld
Boerenwormkruid - Tanacetum vulgare
Oorspronkelijk uit Europa en AziŽ. Nu in alle gematigde en koudere streken op het noordelijk halfrond en plaatselijk in AustraliŽ, Nieuw Zeeland en Zuid-Amerika.

Nederland

Zeer algemeen, maar minder algemeen in het noordelijk zeekleigebied.
Rode lijst 2012. Thans niet bedreigd. Trend sinds 1950: stabiel of toegenomen. Algemeen. Oorspronkelijk inheems.

Vlaanderen
Boerenwormkruid - Tanacetum vulgare
Zeer algemeen.
Rode lijst. Thans niet bedreigd.

WalloniŽ
Boerenwormkruid - Tanacetum vulgare
Zeer algemeen.
Rode lijst. Thans niet bedreigd.

Wetenswaardigheden
In de plant zit het giftige thujon dat wormafdrijvend is, vooral van spoel- en lintwormen. In hoge dosering is de werkzame stof giftig en wordt daarom tegenwoordig niet meer voor dit doeleinde gebruikt. In de homeopathie wordt het nog wel gebruikt tegen extreme vermoeidheid. Geplant tussen rijen wortelen in de groentetuin helpt hij tegen de wortelvlieg. Uitwendig kan het gebruikt worden als lotion bij schurft. Wat boerenwormkruid in de schoenen zou helpen tegen chronische koorts. Het werd ook gebruikt tegen artritis en verkoudheid. Ook was het kruid veelvuldig in gebruik om een abortus op te wekken. Hoge doses veroorzaken duizeligheid, krampen, buikpijn en kunnen dodelijk zijn. De etherische oliŽn uit de plant worden gebruikt in de receptuur voor insectenverdrijvende middelen. Om het huis vlo- en motvrij te houden werd het veel in huis gestrooid. In kleine hoeveelheden werd Boerenwormkruid vermengd in groenkoeken of ovenkoeken en gebruikt om de smaak van eieren te verbeteren. Ook werd Boerenwormkruid gebruikt voor het conserveren van lichamen.

Boerenwormkruid - Tanacetum vulgare

Flora Batava, Jan Kops. Deel 3 (1814)

Afbeeldingen der artseny-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latynsche beschryvingen. Deel 4 (1800)

Deutschlands Flora in Abbildungen, Jacob Sturm und Johann Georg Sturm (1796)

Flora von Deutschland, ÷sterreich und der Schweiz, Prof. Dr. Otto Wilhelm Thomť (1885 - 1905)

Bilder ur Nordens Flora, Carl Axel Magnus Lindman (1917-1926)

Flora Danica Georg Christian Oeder e.a. (1761-1888)

© 2001-2014 Klaas Dijkstra