Namen
Nederlands: Betonie
English: Betony (Bishopswort, Common Hedgenettle, Lousewort, Wood Betony)
Français: Bétoine
Deutsch: Betonie
Wetenschappelijk: Stachys officinalis (Betonica officinalis)
Familie: Lipbloemenfamilie, Lamiaceae (Labiatae) Beschrijving
Afmeting: 30 tot 90 cm.
Levensduur: Overblijvend.
Bloeimaanden: Juni t/m augustus.
Wortels: Een wortelstok.
Stengels: De rechtopstaande stengels zijn niet vertakt. Ze zijn kort en zacht behaard en hebben een iets verhoute voet.
Bladeren: De glanzend donkergroene bladeren zijn 3 tot 10 cm lang. Ze zijn langwerpig tot langwerpig-eirond, netvormig gerimpeld, hebben een hartvormige voet en zijn stomp tot vrij spits gekarteld. De onderste bladeren zijn lang gesteeld, de bovenste zijn kort gesteeld of zittend. De meeste bladeren vormen een wortelrozet. Er zijn slechts 1 tot 3 paar stengelbladen. De schutbladen zijn lancetvormig.
Bloemen: De bloemen vormen samen een dichte aar van schijnkransen in de oksels van zeer kleine schutbladen. Ze zijn roodpaars of bleekroze, zelden wit en 1,2 tot 1,8 cm lang, ruim 2 keer zo lang als de kelk. De bovenlip is vrijwel recht, de onderlip is ongeveer even lang. De kelk heeft 5 borstelig genaalde tanden. Biotoop
Bodem: Zonnige plaatsen op matig droge tot matig vochtige, matig voedselarme, niet of weinig bemeste, humeuze, vaak kalkrijke grond (leem, zand, zavel, mergel en stenige plaatsen).
Groeiplaatsen: Grazige hellingen, bosranden, hooiland, kalkgrasland, bermen en langs holle wegen. Verspreiding
Wereld
In West-Azië (o.a. in de Kaukasus), Noord-Afrika en Oost-, Zuid- en Midden-Europa. Noordwestelijk tot in Nederland. Nederland
Zeldzaam in Zuid-Limburg. Vroeger ook in het rivierengebied.
Rode lijst 2. Sterk afgenomen. Vlaanderen: Zeldzaam tot zeer zeldzaam.
Rode lijst. Zeldzaam. Wallonië: Vrij algemeen in het Maasgebied en de Ardennen.
Rode lijst. Niet bedreigd. Wetenswaardigheden
In de Griekse en Romeinse oudheid werd de Betonie veel als braakmiddel en bij het stelpen van bloed toegepast. In de Middeleeuwen werd de plant gebruikt bij bezweringen en tegen hoofdpijn. Tegenwoordig worden de in de plant voorkomende werkzame stoffen gebruikt bij aandoeningen van de luchtwegen, diarree en blaasontsteking. | 
